Hafan

Ystrad Fflur: Lle Hanes a Thirwedd

Mae hanes byr o Ystrad Fflur yn dweud wrthym mai safle hen fynachlog Sistersaidd ydyw o bwysigrwydd dirfawr i Gymru yn ystod yr Oesoedd Canol. Hyd yn oed heddiw, mae gan y lle, ei hanes hir a’i dirweddau arwyddocâd mawr i bobl Cymru a’u diwylliant.

Mae adfeilion ei eglwys a rhan o’r clwystai a ddiogelwyd yng ngofal Cadw, asiantaeth dreftadaeth Llywodraeth Cymru, ac mae modd i’r cyhoedd ymweld â nhw. Dyma leoliad Prosiect Ystrad Fflur hefyd a gyflawnir gan Brifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant dan gyfarwyddydd yr Athro David Austin sy’n rhoi mwy o ddealltwriaeth o’r safle gyda mwy nawr, ac yn y blynyddoedd i ddod, i ymweld ag ef ac i’w werthfawrogi.

Mae gan y prosiect ddwy elfen sylfaenol: Prosiect Ymchwil Ystrad Fflur, a gydgyfarwyddir gan Quentin Drew, Dr Jemma Bezant a’r Athro Austin, a’i nod yw gwella’n gwybodaeth am hanes tymor hir y safle ac am ei le yn y dirwedd; a Chanolfan Ystrad Fflur, sy’n ceisio caffael, adfer a datblygu set o adeiladau hanesyddol gerllaw i wasanaethu fel lleoliad ar gyfer gweithgareddau sy’n gysylltiedig â hanes hir y lle. Un o’r prif weithgareddau hyn yw rhyngweithio gydag ysgolion a phobl ifanc trwy Ysgol yr Abaty, a sefydlwyd gan Gaenor Parry a’r Athro Austin.

Saif yr adfeilion ychydig i’r dwyrain o bentref Pontrhydfendigaid, ger Tregaron yng Ngheredigion, ar ymyl orllewinol Mynyddoedd Cambria yng nghanolbarth Cymru. Cod Post: SY25 6ES. Cyfeirnod grid yr Arolwg Ordnans: SN 7467 6569. Prif nod y wefan hon yw’ch cynorthwyo i fwynhau wrth ymweld ag Ystrad Fflur a’i thirwedd.

Dewisodd y Sistersiaid y lle hwn er mwyn addoli a chynhemlu Duw oherwydd ei unigrwydd mewn dyffryn caeedig hardd ym mhlyg y mynyddoedd. Roedd eu hurdd yn gofyn i’r mynachod hefyd ddarparu ar gyfer eu ffordd o fyw trwy wneud gwaith o’u dwylo eu hunain ac roeddent yn ymhél ag adeiladu, ffermio, mwyngloddio a chloddio plwm, rheoli coetiroedd a dŵr, ond roedden nhw hefyd yn arddel y sgiliau tawelach o ysgrifennu a chopïo llawysgrifau.

Yn wir, gweithiwyd ar nifer fawr o destunau canolog diwylliant Cymru, yn grefyddol, yn hanesyddol ac yn llenyddol fan hyn. Roedd y gwaith hwn yn cynnwys hanes cyntaf Cymru yn y Gymraeg, straeon y Mabinogion a barddoniaeth Gymreig. Honnir yn gryf fod y bardd enwocaf o holl feirdd oesoedd canol Cymru, sef, Dafydd ap Gwilym, wedi byw, marw a chael ei gladdu yn y gymuned hon o fynachod.

Chwaraeodd yr Abaty ran hefyd mewn digwyddiadau mawr yn ymwneud ag annibyniaeth Cymru yn yr Oesoedd Canol gyda chysylltiadau â phobl bwysig, yn enwedig yr Arglwydd Rhys (Rhys ap Gruffudd) Tywysog y Deheubarth (de-orllewin Cymru), Llywelyn Fawr o Wynedd yn y Gogledd ac Owain Glyndŵr. Yn ei anterth, byddai ymwelwyr Ystrad Fflur wedi gweld adeiladau trawiadol oedd yn adlewyrchu cyfoeth, arwyddocâd a grym yr Abaty.

Er i’r Abaty gael ei ddiddymu ym 1539, gellir parhau i weld ei effaith ar y dirwedd sydd ohoni ac mae’n werth archwilio’r dyffryn prydferth hwn a’i hanes. Dywed yr ymwelwyr bod gan y lle hud arbennig.

Dyluniad y wefan gan Martin Crampin,     Datblygiad y wefan gan Technoleg Taliesin Cyf.

Administration